Genç Haritacı’nın Günlüğü

1. GİRİŞ
“Avrupa Jeodezi Mühendisliği, Kartografya ve Ölçme Eğitimi ve Öğretimi” (European Education in Geodetic Engineering, Cartography and Surveying - EEGECS) projesinin başlatılmasının ana gayesi, Bolonya ve Prag deklarasyonlarındaki hedefleri ve önerileri yerine getirmek için bu eğitim programını sunan çoğu yüksek öğretim kurumunun işbirliği yapmasını sağlamaktır (URL1).
EEGECS projesi, 2002 yılında başlamıştır ve 28 Avrupa ülkesinden 100 kurumun (üniversiteler, özel sektör, birlikler) işbirliği ile sürdürülmektedir. Projeye katılan kurumlar, öğrenci ve hoca değişimi sağlayan Socrates-Erasmus
programına da katılmışlardır.
Projede, Bolonya ve Prag deklarasyonundaki amaçları benimsenmiştir:
· eğitimde kaliteyi artırmak
· eğitimin Avrupa boyutunu zenginleştirmek
· değişimi (mobilite) artırmak, şeffaflığı geliştirmek ve kredinin onaylanması
· kurumlar ve toplumun diğer sektörleri arasında işbirliğini, diyalogu, bilgi değişimini ve deneyimi teşvik etmek
· Avrupa’daki farklı tüm kurumlardan düşüncelerin, eğitimin, önemli özelliklerin ve hususların aktarımı biçiminde
tüm Avrupa üniversiteleri arasında bir e-öğrenme sistemi geliştirmek ve genişletmek
· kolaylıkla anlaşılabilir ve karşılaştırılabilir bir dereceler sistemi (Avrupa kredi transfer sistemi - AKTS)
benimsemek
· iki dereceli sistemin benimsenmesi yönünde hareket etmek
· kalite güvencesi için tek bir kalite akreditasyon sisteminin kurulması ve birleştirilmiş kriterlerin oluşturulması
yönünde hareket etmek; bilgi tabanlı toplumu desteklemek (yaşam boyu öğrenme, öğrenme ve öğretimde bilgi
iletişim teknolojileri)
· Jeodezi Müh., Kartografya ve Ölçme alanında Avrupa bölgesinin yüksek öğrenimdeki cazibesini artırmak; dereceler
(3, 5, 8 yıl; lisans, yüksek lisans, doktora) için ortak bir referans çerçevesi benimsenmesi yönünde hareket etmek

2. ÇALIŞMA GRUPLARI
Yukarıda belirtilen amaçlara yönelik olarak Jeomatik alanındaki fakülte yöneticileri, idari görevliler, araştırmacılar,
öğretim görevlileri, öğrenciler ve kamu-özel sektör temsilcilerinin katılabildiği çeşitli çalışma grupları oluşturulmuştur
(URL1):
· lisans eğitimi
· araştırma
· sürekli eğitim, e-öğrenme ve öğrenimde Avrupa boyutu
· kuruluşlar ve özel sektör
· değişim (mobilite), diller, kültür, vatandaşlık, toplumsal uyum
· kalite güvencesi
2.1 Lisans Eğitimi
Lisans Eğitimi çalışma grubunun hedefleri şunlardır:
· Avrupa’da ve diğer ülkelerde disiplinin modern (güncel) halini geliştirmek; her ülkedeki ders planlarının
karşılaştırmalı analizini yapmak
· Şeffaflığı desteklemek, değişime (mobilite) ve yurt dışındaki öğretim periyotlarının tanınmasına olanak tanımak
amacıyla AKTS’nin benimsenmesi ve diploma ekinin (supplement) gerçekleştirilmesi
· Farklılığı ortadan kaldırmak yerine organize etmek için Avrupa boyutuyla disiplinin temel ders planını özenle
hazırlamak. İki dereceli sistemin benimsenmesi yönünde hareket etmek
2.2 Araştırma
Araştırma çalışma grubunun hedefleri şunlardır:
· Avrupa’da araştırmanın modern (güncel) halini tanımlamak: mevcut doktora programları, tezler, doktora
çalışmalarının organizasyonu, endüstri ile işbirliği içinde mevcut programlar oluşturmak
· Avrupa Araştırma Alanı’nı oluşturmak: araştırmacıların değişimini desteklemek, farklı ülkeleri kapsayan ortak
araştırma programlarınının geliştirilmesine yardımcı olmak
· Yenilik ve teknoloji güncellemeyle ilgili olarak öğretimin kalitesini güvence altına almak için lisans eğitimi içine
araştırma sonuçlarının dahil edilmesini desteklemek
2.3 Sürekli Eğitim, E-öğrenme ve Öğrenimde Avrupa Boyutu
Sürekli Eğitim, E-öğrenme ve Öğrenimde Avrupa Boyutu çalışma grubunun hedefleri şunlardır:
· Mezunların sürekli istihdamını ve disiplindeki profesyonellerin bilgi tabanlı bir toplum (sürekli öğrenme)
oluşturmasını güvence altına almak
· Eğitimin tüm bireylere ulaşmasını güvence altına almak için ortak öğretim programları oluşturarak öğretim
yöntemlerinde bilgi iletişim teknolojilerinin ve yeniliğin kullanımını, yüksek öğrenim kurumları arasında işbirliğini
desteklemek,
· Farklı ülkeleri kapsayan uluslarası modüller, kurslar, yüksek lisans programları oluşturarak, disiplin ile ilgili olarak
Avrupa bölgesinin yüksek öğrenimdeki cazibesini artırmak

2.4 Kuruluşlar ve Özel Sektör
Kuruluşlar ve Özel Sektör çalışma grubunun hedefleri şunlardır:
· Mezunların değişimine, teknoloji transferine, araştırma işbirliğinin geliştirilmesine yardımcı olarak, kuruluşlar ve özel sektör ile diyaloğu artırmak ve bağları güçlendirmek
· Mezunların becerileri ile ilgili olarak, ekonomik ve özel sektörün gereksinimlerini analiz etmek
· Mezunların çalışabileceği endüstri türlerini analiz etmek: Avrupa içinde programların uygulamalarının incelenmesi
· Staj için öğrencileri kabul etmeye istekli kuruluşlar ağı oluşturmak
2.5 Değişim (Mobilite), Diller, Kültür, Vatandaşlık, Toplumsal Uyum
Değişim (Mobilite), Diller, Kültür, Vatandaşlık, Toplumsal Uyum çalışma grubunun hedefleri şunlardır:
· Avrupa içinde lisans öğrencileri, öğretim görevlileri, araştırmacılar ve idari kadronun değişimini artırmak
· Toplumsal uyumu artırmak, etik değerlerin geliştirilmesine yardımcı olmak, kültürlerin ve ırkların çeşitliliğine saygı, kadın-erkek, özürlüler arasında eşit fırsatlar
· Genç insanlar arasında - özellikle kadın - bilimsel çalışmaları desteklemek
· Tüm akademik toplumda dil öğrenimini desteklemek
2.5 Kalite Güvencesi
Kalite Güvencesi çalışma grubunun hedefleri şunlardır:
· Öğretimin kalitesini artırmak
· Karşılıklı güveni geliştirmek ve derecelerin karşılaştırabilirliği ve tanınmasını sağlamak için ortak akreditasyon sistemi yönünde hareket etmek. Mevcut kalite güvence organizasyonları ve grupları ile işbirliği.
2. JEOMATİK ALANINDAKİ DİSİPLİNLER VE ARAŞTIRMA YAKLAŞIMI
Bilimsel alandaki araştırma faaliyetlerinin sınırını ayrıştırmak her zaman zordur. Jeomatik alanında olduğu gibi eğer alan geniş, değişik, parçaları arasındaki sınırlar ve ilişki iyi tanımlı değilse, zorluk katlanarak artar. Bununla birlikte, adı “Jeomatik” olarak nispeten yeni benimsenen bu alan için faaliyetlerin büyük bir hızla yayılması ve jeodinamik, atmosferik fizik, elektronik, uzay mühendisliği ve enformatik gibi çok değişik disiplinlerle yoğun ilişki, ortak kültürel kökler, gözlem stratejileri ve veri analiz yöntemlerine rağmen, aslında yeniden yapılanma gittikçe daha fazla zorunlu
hale gelmektedir (URL2).
Jeomatik, bütün dünya için globalden kent planlama (lokal) düzeyine kadar tüm ölçeklerde nesnelerin geometrik ve ilgili fiziksel özelliklerinin ölçümü; simülasyonlar ve nümerik çözümlerin geliştirilmesinde, sonuçlara ilişkin arşivleme olanakları ve 2B, 3B görüntüleme, - dolaşma ve etkileşimi içeren - animasyonlar yardımıyla modern gösterimin sağlanmasında enformatik, donanım ve yazılım yeteneklerini tümüyle kullanarak verilerin analizi ve sonuçların gösterimi ile uğraşan disiplinler bütünü olarak yorumlanabilecek karma bir sözcüktür.
Tarihsel olarak bu alanda oluşturulan disiplinler; yeryüzü şeklinin ve gravite alanının belirlenmesi ile uğraşan Jeodezi,(tek bina düzeyine kadar) daha küçük alanlarda yer yüzeyinin belirlenmesinde jeodezik araçlar ve lokal gravite alanının bazı uzantıları ile uğraşan Ölçme, aynı şeyi bir hava fotoğrafının verebileceği gibi gözlemlerin alansal dağılımı ile yapan Fotogrametri, yine aynı işi çeşitli dalga boylarında elektromanyetik sondaja fiziksel yüzeyin yanıt olarak gönderdiği spesifik işareti doğrulamak amacıyla geometrik alan yerine frekans alanında yapan Uzaktan Algılama, geometrik şeklinden başlayıp jeoloji, hidroloji, arazi örtüsü, arazi kullanımı gibi alanlara uzanan yer yüzeyinin çeşitli özniteliklerini haritalar üzerinde gösteren Kartografya’dır.
Tüm bu disiplinler, farklı yönde büyük bir yayılım göstermektedirler. Jeodezi; jeodinamik modelleme yönünde, Ölçme; inşaat mühendisliği yönünde, Fotogrametri ve Uzaktan Algılama; görüş ve görüntü analizine uygulanan bilgisayar bilimleri yönünde, Kartografya; şehir planlama ve coğrafya yönünde yayılmaktadır.
Bununla birlikte, bu bilimlerin oluşturulmasındaki üç yapı taşı, yani gözlem teknikleri ve veri toplama, veri analizine ilişkin gözlem eşitlikleri ve yöntemler, sonuçların gösterimi ve yayılması birbirleriyle o kadar yakından ilişkilidir ki, bu disiplinlerin birbirlerine yakınlaşıp Jeomatik adı verilen benzersiz bir yapıda birleştirilmesi uygun olacaktır.

3. JEOMATİK EĞİTİMİ
Jeomatik eğitimi ile ilgili anketler yapılarak üniversitelerdeki programlar ve ders dağılımları saptanmıştır (URL 4, URL 5).
Almanya’da mühendislik eğitimi, üniversiteler ve teknik okullarda vermektedir. Eğitim süreleri, sırasıyla 9-10 dönem ve
7-8 dönemdir, diplomalar Dipl.-Ing (Univ.) ve Dipl.-Ing (FH) şeklindedir. Alman Jeodezi Komisyonu (DGK) Kasım 2003’te programların “Jeodezi ve Jeoenformatik” ya da “Jeodezi ve Jeoenformasyon” olarak adlandırılmasını
önermiştir. Ayrıca, “Jeoenformatik” (Dipl.-Ing / Univ.), “Kartografya” (Dipl.-Ing / Univ.), “Arazi Yönetimi” (MSc),“Fotogrametri ve Jeoenformatik” (MSc), “Kartografya ve Jeomatik” (BSc), “Hidrografi” (MSc) üzerine eğitim veren daha özelleşmiş az sayıda program da mevcuttur.
İspanya’da “Ölçme Teknik Mühendisliği” (Temel Bilimler, Ölçme, Jeodezi ve Aletler, Fotogrametri ve Uzaktan Algılama, Kartografya) ve “Jeodezi ve Kartografya Mühendisliği” (Fotogrametri ve Uzaktan Algılama, Jeodezi,
Kartografya, CBS ve Sayısal Kartografya) adında iki ayrı program mevcuttur.
Tabloda Jeomatik alanında Almanya’nın 8 büyük üniversitesinden dönemlik ders sayısının ortalaması verilmektedir.
Özelleşmiş programlar dikkate alınmamıştır.

Ders Saat / Dönem(Ort.)
Temel Bilimler (Matematik, Fizik) 35.4
Bilgisayar Bilimleri ve Programlama 11.5
İstatistik ve Dengeleme Teorisi 9.9
Coğrafya -
Diğer Yer Bilimleri 3.4
Ölçme ve Madencilik 19.4
Arazi Yönetimi ve Planlaması 8.1
İnşaat Mühendisliği, Yapı 1.8
Aletler ve Teknoloji 4.8
Fiziksel ve Uzay Jeodezisi 12.3
Konum Belirleme ve Navigasyon 2.8
Fotogrametri ve Uzaktan Algılama 9.6
Teorik ve Tematik Kartografya 4.5
Matematiksel Kartografya 2.4
CBS ve Sayısal Kartografya 7.4
Kadastro ve Hukuk 4.4
İş İdaresi/Ekonomi 2.5
Yönetim 1.6
Diğer 4
Toplam 145.8

4. SONUÇLAR
EEGECS projesi, Avrupa Birliği (AB)’ne üye olmayı hedefleyen ülkemizde mesleğimizin yeniden yapılandırılması, modern hale getirilmesi ve belirli standartlara oturtulması için iyi bir örnek oluşturmaktadır. Ayrıca, gerek araştırmacılar ve öğretim üyelerine gerekse öğrenciler ve mezunlara işbirliği, yurtdışında öğrenim ve istihdam gibi daha fazla olanaklar sağlaması beklenmektedir. Bu projenin başka bir iyi yanı, mesleğimizin Avrupa’da ve Dünya’da farklı ele alınış biçimlerini bütünleştirip, tanımını ve kapsamını netleştirmesidir.

Not: yazı alıntıdır.
Bu yazının yazarı:M. Başaraner
Yıldız Teknik Üniversitesi, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü, Kartografya Anabilim Dalı, İstanbul,