Genç Haritacı’nın Günlüğü

gpsden elde edilen verilerin bilgisayar aktarılması için her haritacının bilmesi gereken lüzumlu bilgiler..

ASHTECH
İŞLEM ADIMLARI
Yapılan GPS projesinin ardından ham data elde edilir. Bu ham datadan sonuç ürün olarak elde edilmesi amaçlanan, birçok farklı sistemde nokta koordinatıdır. Bunun için önce ham datanın prosesi(yani işlenmesi) gereklidir. Proses işleminden önce doğada yapılan tüm ölçme işlemleri hata içerdiğinden (kaba/kabul edilbilir) yapılacak tüm aşamalardan önce ve sonra hata kontrolleri yapılır.

Veri alma ve yükleme
Öncelikle yükleniciler uyarılıp, gereksiz verilerin verilmemesi söylenir. Teslim edilen veri her bir aletin datası farklı dizinlere kopyalanarak teslim edilmelidir. (Örneğin 22 Mayıs dizininde A1, A2, A3… )

Verilerde varsa OBS dosyaları silinir. Yalnızca *.00o ve *.00n dosyaları kalır.

Datalarda (*.00n) boyut kontrolü yapılabilir. Örneğin 10000 kb lık veri boş veri içeren bir dosya olabilir. Bu anlamda dolu bir dosyanın kapladığı alan yaklaşık 100.000 kb civarında olmalıdır.

Verilerin “salt okunur” olmaması gerekiyor. Tüm dosyalara bakılır ve “salt okunur” işareti kaldırılır.

Ön ayarlar

Bir referans noktası seçilir. Program başta bir tane referans noktası atar, eğer istenmiyorsa değiştirilir. Referans noktasının en çok ölçü yapılan nokta olmasına dikkat edilir.

Gözlem kontrolü (observation). Gözleme ait tüm bilgiler (anten yüksekliği, başlama/bitiş saati vs.) …obs uzantılı dosyaya kaydolur. Arazide tutulan gözlem bilgileri OBS dosyasındaki bilgilerle karşılaştırılır. Bu işlem için proje ekranının sol tarafındaki “observation files” bölümünde bulunan OBS dosyaları kontrol edilir. Herhangi bir OBS dosyasının üzerinde iken farenin sağ tuşu ile gelen menüden “properties” e gelerek ölçü bilgilerine ulaşılabilir. Bu kontrolün arkasından – “instrument hight” hatası vermemesi için- edit -> obs files -> change flags ile gelen pencerede all -> true vertical -> ok işaretlenir.

Antenler ve elimizdeki anten klişesi bilgileri karşılaştırılır.

Sol tarafta “observation files” tan anten yükseklikleri ve N/E/H’dan yükseklikler kontrol edilir.

Process -> settings ‘den “mask angle” 15 dereceye ayarlanır.

Baz çözümleri

Bazen ephemeris oluşturamadığı için proses yarım kalabilir. Böyle bir durumda efemeris oluşturmak için process -> generate ephemeris komutu verilir.

Lup kapanmaları
Prosesin sonucunda baz çözümü elde edildiğinden bazların uzayda doğru şekilde (3 boyutlu) yerleşip yerleşmediği “loop closure” testi ile kontrol edilir. Burada önemli olan parametrenin belirlenmesidir. Parametrede “significance” değeri uygun olarak seçilmelidir. Burada uygunluktan kasıt; değer ne kadar yüksek verilirse şüpheli olarak görülecek kapanma sayısının o kadar az olmasıdır.
Process -> quality -> parameters te parametreler istenilen standarda göre değiştirilir. Ppm Değerinde Değişiklik Yapmanın Bir Anlamı Yoktur.

Process -> quality -> parameters ten sonra OK komutu verildiğinde lup kapanmaları rapor sayfası otomatik olarak gelir (Eğer herhangi bir yazıcı tanımlı ise). Rapor sayfasında dikkat çekilen üçgenler ayrı bir yere yazılır ve kanava üzerinden de kontrol edilir. Lup kapanmaları her zaman üçgenlerle değil bazen daha fazla köşeli geometrik şekillerle de yapılabilir. Bu durumda process -> quality -> parameters ten “number of sides” ta istenilen köşe sayısına göre değişiklik yapılır. Kapalı alanlarda bir tanesinin kapanması 10 ppm den büyük ise ağdaki durumuna bakılır.

Serbest dengeleme

Serbest dengelemenin amacı öncelikle ağın kendi içerisindeki uyuşumunun test edilmesidir. Bu uyuşumu daha önceden yaptığımız lup kapanması testi ile de teyit etmiş oluruz. Halihazırda projenin projeksiyonu “standard map projection” dur. Bu projeksiyondan yalnızca coğrafi ve kartezyen koordinatlar elde edebiliriz. Memleket sisteminde herhangi bir işlem yapabilmek için bu koordinatları projeksiyon düzleminde de elde etmemiz şarttır. Serbest dengeleme demek WGS84 Datumunda projeksiyon koordinatı almak demektir. Bunun için de sistem TURK_WGS’ye çevrilir.

Ağda tek bir nokta “fix” alınır. Adjust -> Biast seçilir, dengeleme içinyapabileceğimiz ilk kontrol dengeleme hata elipsi bileşenleridir.Pencerenin sağ üst köşesinde bulunur (prosesin hata elipsi pencerenin sağ alt köşesinde bulunur).Dengeleme hata elipsi bileşenleri maksimum 1-2 cm büyüklüğünde olmalıdır. Ağda bir anormallik yoksa genel olarak budeğer 1 cm nin altındadır. Bu işlemlerin peşinden “adjust -> report” işaretlenir. Bu raporda en çokdikkat edilmesi gereken “adjust baselines ve adjust points” yerleridir. Sözkonusu bazlar için anormalliklerin nedenlerini araştırmak amacıyla “anten yüksekliklerine, tek baz prosesine vs.” bakılabilir.

Serbest dengeleme ile WGS84 datumunda proje koordinatlarının elde edilmesi.Bu işlem memleket sisteminde dengelem ve dönüşüm yapabilmek için gereklidir. İlk başta “standad map projection” dan sistemin TURKWGS yapılması gereklidir. Bu yeni seçilen sistemde projeksiyon düzlemitanımlanmıştır. Project -> system tıklanır ve gelen pencereden TURKWGS seçilir, işaretlenen sistemin parametereleri pencerenin sağ tarafında bulunur. Bir değişiklik ya da kontrol yapılmak isteniyorsa “Editor” e tıklanır. (burada genellikle “Zone” numarası kontrol edilir ve bir tereddüt varsa parantez içindeki değere bakılarak kontrol yapılabilir).

Önemli Not : Her sistem değiştiğinde ref. Noktası kaldırılır. Çünkü koordinatı bilinen noktalar otomatik olarak gelir.

Sistem seçimi bittikten sonra “adjust -> biast” tekrar tıklanır.Serbest dengeleme yeniden yapılır . Bundan önce yapılan serbest dengeleme “standard map projection” da kendi içinde uyuşumlu olup olmadığının kontrolü için yapılmıştı. II. Serbest dengeleme ise projeksiyon koordinatlarının elde edilebilmesi için yapılır.

Uyuşum testi

Uyuşum testi için sistemin TURKWGS olarak tanımlanmış ve serbest dengelemenin yapılmış olması gerekir. Bunlar yapıldıktan sonra tools -> transformation projection işaretlenir ve karşımıza “geotrans” penceresi gelir. Bu pencerede bir nokta listesi ve koordinat listesi otomatik olarak gelir. Ekrana gelen koordinat listesi dönüşüm için kullanabileceğimiz bir liste değildir. Kullanabileceğimiz yeni projeksiyon koordinatları için transformation -> transform to predefined system tıklanır gelen pencereden TURKWGS seçilir. OK tıklanır ve Pointlist1 kapatılır. Pointlist2’nin üstteki penceresinde “plane coordinates” seçilir. Bu pencere aktif durumda iken points -> rename points list seçilir ve yeni bir isim verilir. (örn. wgs)

Points -> import ile gelen pencerede örneğin “mem” deyip altta TURKED50 seçilir. Arkasından mutlaka “editor” den “zone” a bakılır. Pencereler “tile” ile düzenlenir.

Dönüşüm için mutlaka uydu sisteminin koordinatlarının aktif olması şarttır.

Transformation -> 2D adjustment

Bundan sonra bir pencere açılarak bize kontrol noktaları sorulur. Burada daha önce herhangi bir editörde yazmış olduğumuz SPC dosyası işaretlenir(Örneğin mem dosyası). Ok denir ve yeni gelen bir pencerede gelen düzeltmeler görünür. Bu değerlerin uygun olup olmadığına bakmak için “new -> report” tıklanır. Gelen rapor sayfasında öncelikle “scale” e bakılır. Bu değerin 1’den farkı alınır ve 1/fark değerinin 1/50000 den küçük olması bizim için yeterlidir.

Dayalı Dengeleme

Sistemi değiştirmeden önce “save” yaptığımızda proje adı “deneme_1” (WGS84) idi. Bundan sonraki çalışmamız “deneme_2”(ED50) olacak.Deneme_1 ile ifade edilen proje adı “save as” ile “deneme_2” olarak kaydedilir. İlk adım sistemin TURKED50 olarak değiştirilmesidir.

Project -> system -> TURKED50

Project -> import -> national grid points işaretlenerek uyuşumlu noktaların oluşturduğu spc dosyası projeye çağrılır. “Geotrance SPC file” seçilir. Ok denir.Sistem içinden “memana.spc” seçilir( Uyuşum testinden sonra uyuşumsuz noktaların silindiği WGS84 koordinatlarının yazıldığı dosya). Memana.spc dosyası seçildikten sonra “import point” penceresi gelir. “Type” bölümünde yazan “identical / new” in anlamları önemlidir:

İdentical; SPC dosyasındaki nokta numarası ile penceredeki nokta numarası uyuşuyor,

New; SPC dosyasındaki nokta numarası ile penceredeki nokta numarası uyuşmuyor,

anlamlarını taşımaktadır.

Eğr bir nokta numarasının karşısında “new” yazıyorsa bu noktanın numarası düzeltilmelidir.

ÖNEMLİ NOT: Import işleminden önce tüm fix noktalar iptal edilir. Bunun için “points” e gelip farenin sağ tuşuna bastıktan sonra gelen menüden “fix none” seçilir.

Adjust -> adjust (national, biast) yapılır.

ÖNEMLİ NOT: SPC dosyasındaki yükseklik değerleri deneme_1.ggs yani serbest dengelenmiş projedeki yükseklikler olmalıdır. Yani serbest dengelenmiş yükseklik değerleri olmalıdır.

Projeksiyon ve sistemin tanımlanması (hem WGS84, hem de ED50 datumunda yapılacak) tools -> transformation projection a tıklanır ve Geotrans penceresi gelir. Extras -> projection -> new -> TUR_WGS yazılır. Ok denir ve pencerede 4 sekme görülür. Burada bazı tanımlamaların yapılması gerekir.

General

Name
:
TUR_WGS
Ellipsoid
:
WGS_84
Datum
:
WGS_84
Type
:
Tranverse Mercato

Parameters

Central Meridian
E
:
See zone system
Scale Factor
:
1
Southern Most Parallel
:
0
False Easting
:
See zone system
False Norting
:
0
Scale Northing
:
1
Scale Northing
:
1

Boundries

Yalnızca “minimum” değerler “0” yapılır.

Zone System

Number of Zones
:
7
Number of The First Zone
:
1
Step To The Next Number
:
1
Eastern Longituted of The First Central Meridian
:
27
Distance Between to Central Meridian
:
3
False Easting of The First Zone
:
500.000
Difference Between
:
0

Hepsi bittikten sonra ana pencereden “save” yapılır. New ->TUR_ED50 yazılır. Burada “general” dışındaki sekmelerin hepsi “TUR_WGS” ile aynı olacak.

General

Name
:
Ellipsoid
:
İnternational
Datum
:
European 1950
Type
:
Tranverse Mercator

NOTLAR

Single Point Positioning, eğer bilinen WGS84 koordinatı yoksa yapılır ve herhangi bir noktanın yaklaşık 10 doğrulukla elde edilmesini sağlar. Zaman zaman çok önemli olabilir.

OBS Dosyasında gözleme ilişkin tüm bilgiler vardır ve “properties”den ulaşılabilir.

En az 1 tane referans noktası alınır. Ölçülen bazları bağlayabilmek amacıyla bir referans noktası seçilir. Genellikle 1 referans noktası tercih edilir ve en çok ölçü yapılan nokta referans noktası olarak alınır.

Yüklenici ve kontrol mühendisleri bir araya gelip oturum planlaması yapmalıdırlar. Bir oturum planlaması yapıldıktan sonra ölçüler incelendiğinde ağda çıkan veya çıkmamış vektörler bilinir. Örneğin buna bağlı olarak elde denilen vektörlerin hepsi üçgen oluşturmuyorsa dörtgenler halinde lup kapanmalarına bakılabilir.

Baz uzunlukları lup kapanma değerlerini etkiler.

Serbest dengeleme demek WGS84 Datumunda projeksiyon koordinatı almak demektir. Bunun için de sistem TURK_WGS’ye çevrilir.

ASTECH verisinin iki çeşit dosya yapısı vardır;

00361433.00n

0036
143
3
.
00n
Nokta no
GPS günü
Oturum no
Uydu konumları

00361433.00o

0036
143
3
.
00o
Nokta no
GPS günü
Oturum no
Gözlem bilgileri